4-amaliy mashg'ulot

4-amaliy mashg'ulot
Avtomobil O't Oldirish va Elektr Ta'minlash Tizimlarini Diagnostika Qilish
Avtomobil mexanikasi va ta'mirlash bo'yicha zamonaviy bilimlar portali. O't oldirish va elektr ta'minlash tizimlarining diagnostikasi, ishlash prinsiplari va amaliy tavsiyalar.
Qo'llanmalarni Ko'rish
O't Oldirish Tizimining Asosiy Komponentlari
O't oldirish tizimi avtomobil dvigatelining samarali ishlashi uchun zarur bo'lgan eng muhim tizimlardan biridir. Uning asosiy vazifasi silindr ichidagi yonilg'i-havo aralashmasini o'z vaqtida yondirish uchun kerakli energiyani ta'minlashdir.
O't oldirish tizimi quyidagi asosiy komponentlardan tashkil topgan:
Tok manbai - akkumulyator batareyasi va generator
O't oldirish g'altagi - past kuchlanishni yuqori kuchlanishga aylantiruvchi
Uzgich-taqsimlagich - yuqori kuchlanish impulslarini taqsimlovchi
O't oldirish svechalari - silindrda uchqun hosil qiluvchi
Tok Manbai - Akkumulyator va Generator
Akkumulyator Batareyasi
Dvigatelni ishga tushirish jarayonida asosiy elektr ta'minot vazifasini bajaradi. Generator ishlamayotgan yoki past kuchlanish bergan hollarda o't oldirish tizimini tok bilan ta'minlaydi.
Generator
Dvigatel ishga tushgandan so'ng va normal ishlash rejimida o't oldirish tizimini va boshqa elektr iste'molchilarni ta'minlovchi asosiy tok manbai hisoblanadi. Nominal kuchlanishi 14V (12V tizimlar uchun).
Avtomobil harakatlanayotganda, generator tasmali uzatma orqali dvigatelning tirsakli validan harakat oladi va elektr energiya ishlab chiqaradi. Akkumulyator esa yordamchi manbai sifatida ishlaydi va zarur bo'lganda energiya beradi.
Diagnostika jarayonida, avvalo tok manbalarining kuchlanishi tekshiriladi. Akkumulyator batareyasi kuchlanishi 12V va undan yuqori, generator kuchlanishi esa 13.8-14.2V oralig'ida bo'lishi kerak.
O't Oldirish G'altagi - Yuqori Kuchlanish Manbai
O't oldirish g'altagi o't oldirish tizimining eng muhim qismlaridan biri hisoblanadi. Uning asosiy vazifasi - tok manbaidan kelayotgan past kuchlanishni (12-14V) o't oldirish svechalarining elektrodlari orasida uchqunli razryad hosil qilish uchun zarur bo'lgan yuqori kuchlanish impulslariga (12000-24000V) aylantirib berishdir.
"O't oldirish g'altagi transformator prinsipi asosida ishlaydi, biroq u oddiy transformatordan farqli o'laroq, doimiy tokni yuqori kuchlanishli impulsga aylantiradi."
O't oldirish g'altagining ishlash sifatini tekshirish uchun maxsus diagnostika qurilmalari qo'llaniladi. Ular g'altak chiqarayotgan kuchlanish impulslarining qiymatini, davomiyligini va barqarorligini o'lchashga imkon beradi. Zamonaviy avtomobillarda bir nechta g'altak qo'llanilishi mumkin, hatto ba'zi modellarda har bir svecha uchun alohida g'altak o'rnatilgan.
Uzgich-taqsimlagich Tizimi
Uzgich-taqsimlagich Vazifalari
Uzgich-taqsimlagich bir o'qqa o'tkazilgan ikki mexanizm – uzgich va taqsimlagichdan iborat bo'lib, quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:
Past kuchlanish zanjirini zarur daqiqada uzish
Yuqori kuchlanish impulslarini ishlash tartibiga mos ravishda o't oldirish svechalariga yetkazish
O't oldirishni ilgarilatish burchagini dvigatelning ishlash sharoitiga mos ravishda o'zgartirish
Uzgich-taqsimlagichga o't oldirishni ilgarilatish burchagini rostlovchi markazdan qochma va vakuum rostlagichlar, hamda oktan-korrektor o'rnatilgan.
Diagnostika jarayonida taqsimlagich qopqog'i, rotor, kontaktlar holati va o't oldirish burchagini o'zgartiruvchi mexanizmlar tekshiriladi. Kontaktlar orasidagi tirqish, prujinaların tarangligi va kabel ulanishlari muhim ahamiyatga ega.
O't Oldirish Svechalari va Ularning Ahamiyati
Yangi Svecha
Yangi o't oldirish svechasi oq porselan izolyator, toza elektrodlar va aniq sozlangan tirqish bilan tavsiflanadi. Bu optimal ishlash uchun zarur.
Ishlatilgan Svecha
Ishlatilgan svechada kurum qoldiqlari, yeyilgan elektrodlar va o'zgargan tirqish kuzatiladi. Bu dvigatel holatini diagnostika qilishda muhim ma'lumot beradi.
Shikastlangan Svecha
Shikastlangan svecha dvigatelda jiddiy muammolar mavjudligidan dalolat beradi. Singan izolyator, erigan elektrodlar yoki noto'g'ri qizish kuzatiladi.
O't oldirish svechalari dvigatel silindrlarining yonish kamerasida uchqunli razryad hosil qilish uchun xizmat qiladi. Ular yuqori kuchlanish impulslarini (12000-24000V) qabul qilib, elektrodlar orasida kuchli uchqun hosil qiladi, bu esa yonilg'i-havo aralashmasini yondiradi.
Svechalarning holati orqali dvigatelning umumiy holati haqida muhim ma'lumotlar olish mumkin. Masalan, qora qurum - boyitilgan aralashma, oq cho'kindilar - yonilg'i sifati muammolari, moy qoldiqlari - silindrlarda moy tushishi haqida ma'lumot beradi.
Elektr Ta'minot Tizimining Tarkibi va Vazifalari
Elektr ta'minot tizimi avtomobildagi barcha iste'molchilarni elektr energiya bilan ta'minlash uchun xizmat qiladi. Bu tizim quyidagi asosiy komponentlardan tashkil topgan:
Generator
Elektr energiyaning asosiy manbai. Dvigatel o'rta va katta aylanishlar chastotasi bilan ishlab turganda hamma iste'molchilarni elektr toki bilan ta'minlaydi va akkumulatorni zaryad qiladi.
Kuchlanish Rostlagichi
Generator kuchlanishini belgilangan qiymat darajasida (14V) avtomatik ravishda ushlab turish xizmatini bajaradi. Bu barcha elektr iste'molchilarning barqaror ishlashini ta'minlaydi.
Akkumulyatorlar Batareyasi
Yordamchi elektr energiya manbai. Dvigatelni ishga tushirish jarayonida startorni tok bilan ta'minlash va generator ishlamayotganda iste'molchilarni elektr toki bilan ta'minlash vazifasini bajaradi.
Elektr ta'minot tizimining barqaror ishlashi avtomobilning barcha elektron tizimlari faoliyati uchun muhim ahamiyatga ega. Diagnostika jarayonida batareya zaryadi, generator quvvati va kuchlanish rostlagichi ishi tekshiriladi.
Elektr Ta'minot Tizimining Ishlash Prinsiplari
Dvigatel Ishlaydi
Dvigatel ishga tushgach, tasmali uzatma orqali generatorga harakat beriladi. Generator elektr energiya ishlab chiqarishni boshlaydi.
Generator Ishlab Chiqaradi
Generator kuchlanish hosil qiladi (Ug). Agar Ug > Eb (akkumulyator EYUK) bo'lsa, generator barcha iste'molchilarni ta'minlaydi va akkumulyatorni zaryadlaydi.
Kuchlanish Rostlanadi
Kuchlanish rostlagichi generator kuchlanishini 14V atrofida ushlab turadi, bu optimal ishlash rejimi hisoblanadi.
Generator va Akkumulyator Munosabatlari:
Agar Ug > Eb bo'lsa: Ig = Ibz + Iyu (generator iste'molchilarni ta'minlaydi va akkumulyatorni zaryadlaydi)
Agar Ug < Eb bo'lsa: Ig + Ibr = Iyu (generator va akkumulyator birgalikda iste'molchilarni ta'minlaydi)
Agar Ug = 0 bo'lsa: Ibr = Iyu (faqat akkumulyator iste'molchilarni ta'minlaydi)
Bu munosabatlar elektr ta'minot tizimining turli ishlash rejimlarini ifodalaydi va diagnostika jarayonida muhim ahamiyatga ega. Tizimning to'g'ri ishlashi uchun generator, akkumulyator va kuchlanish rostlagichi o'rtasida muvozanat saqlanishi zarur.
Elektr Ta'minot Tizimining Texnik Talablari
Nominal Kuchlanish Talablari
Elektr energiya iste'molchilarining nominal kuchlanishi 12V yoki 24V qilib belgilanadi. Asosiy tok manbai - generatorning nominal kuchlanishi esa mos ravishda 14V yoki 28V qiymatida belgilanadi.
Avtomobil harakatlanayotganda ishlaydigan elektr energiya iste'molchilari kuchlanish belgilangan nominal qiymatidan 95-125% doirasida o'zgarganda ham o'z ish qobiliyatlarini yo'qotmasliklari kerak.
Elektr O'tkazgichlar Ulanishi
Avtomobillarda asosan bir o'tkazgichli sxema joriy qilingan. Ya'ni barcha iste'molchilarga bitta o'tkazgich ulanadi, tok manbai va iste'molchilarning ikkinchi qutbi esa "massa"ga (avtomobil kuzoviga yoki shassisiga) ulanadi.
Davlat standarti 3940-57 bo'yicha "massa"ga tok manbai va iste'molchilarning manfiy qutbi ulanadi. Bu standartlashtirish barcha avtomobil ishlab chiqaruvchilar uchun majburiydir.
Bundan tashqari, elektr jihozlarning izolyasiyasi shikastlanmasdan 1 minut davomida 50 gs chastotali 500V kuchlanishga bardosh berishi kerak. Chulg'amlarning qizish temperaturasi esa atrof muhit harorati 40-50°C va havo bosimi 870-1060 gPa bo'lganda, ishlatilgan izolyasiya materiallarning toifasiga ko'ra, 100-135°C dan oshmasligi kerak.
O't Oldirish Tizimini Diagnostika Qilish Qurilmalari
O't oldirish tizimini tekshirish uchun quyidagi asosiy diagnostika qurilmalari qo'llaniladi:
Multimetr
Elektr zanjirlarida kuchlanish, tok kuchi va qarshilikni o'lchash uchun qo'llaniladi. Akkumulyator, generator kuchlanishi va o't oldirish g'altagining birlamchi chulg'ami qarshiligini tekshirishda asosiy asbob.
Stroboskop
O't oldirish daqiqasini tekshirish va rostlash uchun ishlatiladigan qurilma. Dvigatel ishlayotgan paytda o't oldirish burchagini aniq o'lchashga imkon beradi.
Ostsillograf
O't oldirish tizimidagi kuchlanish impulslarini vizual kuzatish imkonini beradi. Yuqori kuchlanish impulslari parametrlarini, svechalar ishlashini va tizimdagi nosozliklarni aniqlashda juda foydali.
Zamonaviy avtoservislar ko'pincha kompyuter diagnostikasi qurilmalaridan foydalanadi. Bunday qurilmalar avtomobil elektron boshqaruv blokidan ma'lumotlarni o'qib, o't oldirish tizimidagi nosozliklarni aniqlaydi va ularni bartaraf etish bo'yicha tavsiyalar beradi.
Diagnostika jarayonida qurilmalardan to'g'ri foydalanish, olingan natijalarni to'g'ri talqin qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish juda muhimdir.
Elektr Ta'minot Tizimini Diagnostika Qilish Qurilmalari
Diagnostika Qurilmalari
Elektr ta'minot tizimini tekshirish uchun quyidagi maxsus asboblar qo'llaniladi:
Akkumulyator analizatori - batareyaning umumiy holatini, zaryad darajasini va ishlab chiqarish qobiliyatini tekshiradi
Yuklanish testi qurilmasi - akkumulyatorning yuklama ostida ishlash qobiliyatini tekshiradi
Generator testeri - generator ishlash parametrlarini o'lchaydi
Kuchlanish rostlagichi testeri - rostlagich ishlashini tekshiradi
Kontakt zondlari - elektr ulanishlarni tekshirish uchun
Elektr ta'minot tizimini diagnostika qilish jarayoni odatda quyidagi bosqichlardan iborat:
Akkumulyatorning umumiy holatini va zaryad darajasini tekshirish
Akkumulyator klemmalari va "massa" ulanishlarini tekshirish
Generator kamarining tarangligini tekshirish
Dvigatel ishga tushirilgandan so'ng generator kuchlanishini o'lchash
Yuklanish ostida tizim ishlashini tekshirish (faralar, isitgich, konditsioner va boshqa iste'molchilar yoqilgan holda)
Diagnostika natijalariga ko'ra, tizimning nosoz elementlari aniqlanadi va ta'mirlash yoki almashtirish bo'yicha qaror qabul qilinadi.
Elektr Tizimlar Diagnostikasida Xavfsizlik Choralari
Himoya Vositalari
Elektr tizimlar bilan ishlashda dielektrik qo'lqoplar, ko'zoynaklar va izolyatsiyalangan asboblar ishlatish zarur. Yuqori kuchlanish tizimlari bilan ishlashda alohida ehtiyotkorlik talab etiladi.
Akkumulyatorni Ajratish
Elektr tizimda ishlashni boshlashdan oldin, akkumulyator batareyasining manfiy klemmasini ajratish kerak. Bu qisqa tutashuvlar va yong'in xavfini kamaytiradi.
Yuqori Kuchlanish Xavfi
O't oldirish tizimi 20,000V gacha kuchlanish hosil qilishi mumkin. Dvigatel ishlayotganda o't oldirish kabellariga tegish taqiqlanadi. Bu jiddiy elektr zarbasiga olib kelishi mumkin.
Elektr tizimlar diagnostikasi davomida quyidagi xavfsizlik qoidalariga amal qilish muhim:
Hech qachon ishlab turgan dvigatelning o't oldirish tizimlari yaqinida metall asboblar bilan ishlamang
Elektr ulanishlarni tekshirishdan oldin, tegishli zanjirlardagi kuchlanishni o'chiring
Generator yoki starter kabi yuqori tok komponentlarini tekshirishda qisqa tutashuv hosil qilmaslikka harakat qiling
Gibrid va elektr avtomobillar bilan ishlashda maxsus tayyorgarlik va asboblar talab etiladi
Nosoz elektr tizimlar yong'in xavfini oshirishi mumkin, shuning uchun aniqlangan nosozliklarni tezda bartaraf eting
To'g'ri diagnostika usullarini qo'llash va xavfsizlik choralariga rioya qilish nafaqat avtomobil elektr tizimlarini samarali ta'mirlashga, balki ta'mirlovchi xavfsizligini ta'minlashga ham yordam beradi.